Athyglisverð skrif um fiskeldi

Athyglisverð skrif um fiskeldi

Ég ætla svo sem ekki að segja mikið um þessa málshöfðun. Réttur manna til að höfða mál til að gæta hagsmuna sinna og fá leyst úr ágreiningsmálum fyrir dómstólum er grundvallarréttur og það er eingöngu dómstóla að dæma í slíkum málum eftir landslögum. En þetta mál er sérstakt og varðar mikilvæga atvinnuuppbyggingu og niðurstaða þess snertir þannig hagsmuni margra annarra en eingöngu málsaðila. Því er ekki annað hægt en nefna stuttlega hvaða pólitíska stefnumörkun er að mínu mati hér undir.

En fyrst aðeins að einu atriði í málatilbúnaði stefnanda sem ég hnaut um í þessari frétt og er athyglisvert. En því er haldið fram að íslenska ríkið hafi ekki heimild til að gefa út starfs- og rekstrarleyfi þar sem umrætt hafsvæði utan netlaga sé eign ríkisins og það skorti sérstaka heimild í lögum til að ráðstafa slíkum eignarréttindum til leyfishafa. Sé þetta rétt og samþykkt af dómstólum er um að ræða nokkuð framsækna túlkun á inntaki fullveldisréttar ríkisins sem myndi setja alla stýringu auðlinda af hálfu ríkisins í efnahags-og fiskveiðilögsögunni í nokkuð uppnám, eins og ég skil þetta. En þetta fær trauðla staðist þar sem erfitt er að sjá að um sé að ræða eign ríkisins í skilningi 2. mgr.40. gr. stjórnarskrárinnar heldur yfirráð ríkisins á tilteknu hafsvæði á grundvelli fullveldisréttar og varðar rannsóknir, hagnýtingu, verndun og stjórnun auðlinda. Mikilvægasti þáttur hans er réttur til að setja lög og framfylgja þeim. Um fiskeldi í sjó gilda lög nr. 71/2008 en ekki lög um eignarrétt íslenska ríkisins að auðlindum hafsbotnsins, nr. 73/1990, enda fiskeldi ekki auðlind á hafsbotni heldur tiltekin starfsemi í hafinu þar fyrir ofan. En það er ekki mitt að dæma um þetta, vildi einungis vekja á þessu athygli.

Um fiskeldi almennt er það að segja að ég styð heilshugar áframhaldandi uppbyggingu þess á þegar mjög svo afmörkuðum svæðum sem heimilað hefur verið undir fiskeldi, aðallega á Vestfjörðum og fyrir austan. Enda sé það gert með ábyrgum hætti á grundvelli sjálfbærni þar sem sátt og jafnvægi verður að ríkja á milli félagslegra-, umhverfis-, og hagrænna þátta. Ég sagði á fundi um fiskeldismál fyrir kosningar að ég skildi vel ýmsar áhyggjur um áhrif fiskeldis á umhverfið. Öll starfsemi okkar mannanna hefur áhrif á umhverfið með einum eða öðrum hætti og felur ávallt í sér áhættu, mismikla auðvitað. Rétt eins og olíuskip sem siglir undan ströndum landsins felur í sér ógn fyrir náttúruna ef eitthvað fer úrskeiðis. Okkar er að lifa með þeirri áhættu eins vel og kostur er með því annars vegar að gera allt til að draga sem mest úr líkum á því að eitthvað fari úrskeiðis og hins vegar búa sig undir og bregðast rétt við ef það gerist. Það gildir um fiskeldi eins og aðra auðlindanýtingu.

En mestu skiptir að í allri vinnu sem framundan er, við að betrumbæta fyrirkomulag skipulagsmála og leyfisveitinga á haf- og strandsvæðum, sé ekki horft framhjá hagsmunum fólks sem býr á þeim svæðum sem auðlindirnar eru að finna. Að tryggt verði að íbúar og sveitarfélög njóti afraksturs af sjálfbærri nýtingu auðlindarinnar og sjónarmið þeirra hafi afgerandi vægi í allri ákvarðanatöku.

Stefnt að auknu laxeldi í Skotlandi

Stefnt að auknu laxeldi í Skotlandi

Að því var látið liggja í dagblaðsfrétt nýlega að dagar laxeldis í Skotlandi kynnu brátt að vera taldir. Ekkert gæti verið fjær sanni. Stefnt er að auknu laxeldi í Skotlandi, sjókvíaeldi þar með talið. Skosk stjórnvöld styðja við uppbyggingu laxeldisins, meðal annars með beinum fjárframlögum. Laxeldi gegnir þýðingarmiklu hlutverki í skosku efnahagslífi, stuðlar að hagvexti að mati stjórnvalda og útflutningur á afurðum laxeldisins samsvarar 40% af heildarútflutningi á skoskum matvörum.
Samkvæmt heimasíðu skoskra stjórnvalda er að því stefnt að sjókvíaeldi, einkanlega laxeldi, aukist og verði árið 2020 um 200 þúsund tonn. Og mat þarlendra stjórnvalda er skýrt: Vægi laxeldis í skosku efnahagslífi fer vaxandi. Það stuðlar að því að viðhalda hagvexti. Það skapar mikilvæg störf, ekki síst í dreifbýlinu á vestanverðu og norðanverðu Skotlandi í standbyggðunum sem hafa átt undir högg að sækja.
Verðmæti laxeldisafurða í Skotlandi var um 650 milljónir sterlingspunda, eða ríflega 90 milljarðar króna árið 2015. Laxeldið greiddi það ár um 448 milljónir sterlingspunda, 63 milljarða íslenskra króna til þjónustuaðila og birgja og fjárfesti fyrir 63 milljónir sterlingspunda, eða 9 milljarða íslenskra króna.
Eins og fram hefur komið hér á síðunni áður er mikil eftirspurn eftir eldislaxi. Vekja Skotar athygli á því að eldislax sé vinsælasta ferska fiskafurðin í Bretlandi.

Hækkandi verð og aukin eftirspurn

Hækkandi verð og aukin eftirspurn

„Spennandi tímar eru framundan í framleiðslu á eldislaxi á Íslandi að sögn dr. Jóns Þránds Þórðarsonar hjá ráðgjafar og greiningarfyrirtækinu Markó Partners. Laxeldi á Vestfjörðum og Austfjörðum er orðið að alvöru atvinnugrein og gríðarleg útflutningsaukning sé í kortunum á næstu árum sé litið til framleiðsluáætlana fyrirtækjanna. Ástand á mörkuðum er einnig mjög gott að sögn Jóns, þar sem eftirspurn eftir laxi er mun meiri en framboð, og verðið hefur hækkað mikið.

Kílóverð á laxi er nú 75 norskar krónur en var 52 norskar krónur á sama tíma í fyrra. Jón segir að ástæðan fyrir hækkandi verði sé sú að neysla á laxi sé einfaldlega að aukast. Laxinn fari inn á mun fleiri markaði en hvítfiskurinn. „Það er hægt að borða lax í morgunmat, hádegismat og kvöldmat. Svo hefur verið mikil sushibylgja í heiminum.“

Jón segir að íslenskir laxaframleiðendur standi frammi fyrir þeirri áskorun að þurfa að skapa sér sérstöðu á markaðnum til að geta fengið hærra verð fyrir vöruna, og á þar við tengingu við hreinleika náttúrunnar eða álíka. Þetta sé mikilvægt, meðal annars vegna þess að kostnaður sé hærri við framleiðsluna hér en annars staðar, og stærðarhagkvæmni skipti miklu máli í greininni.

„Framleiðslumagnið á laxi er langmest í Noregi, en önnur helstu framleiðslulönd eru Chile, Kanada, Skotland, Írland og Færeyjar. Íslendingar eru tiltölulega nýir í þessu og þó við förum að framleiða 15-20.000 tonn á næstu árum þá er það bara dropi í hafið miðað við þær tvær milljónir tonna sem framleiddar eru á ári í heiminum.

Laxeldið er fjárfrek grein og ljóst að aðgangur að fjármagni, lánsfé eða öðru fé, skiptir miklu máli. Þegar vel gengur er þetta mjög arðsöm grein og uppbygging hennar hefur gríðarlega jákvæð áhrif á byggðirnar í landinu, eins og sést til dæmis á Bíldudal þar sem Arnarlax er með höfuðstöðvar sínar. Störf verða til og sveitarfélagið fær auknar tekjur,“ segir Jón að endingu.

Fiskeldi í þágu byggðanna

Í meginbyggðinni í sveitarfélaginu er lítil táknmynd alls þessa sem er ákaflega grípandi. Sveitarstjórnin lét setja niður skífu sem sýndi íbúaþróunina frá árinu 2006 þegar uppbygging laxeldisins var að komast á skrið. Það ár bjuggu um 4.100 manns í sveitarfélaginu. Núna, einum áratug síðar hefur íbúunum fjölgað um meira en 20 - 25% og eru að slá í fimm þúsund manns. Það ríkir bjartsýni.

Í meginbyggðinni í sveitarfélaginu er lítil táknmynd alls þessa sem er ákaflega grípandi. Sveitarstjórnin lét setja niður skífu sem sýndi íbúaþróunina frá árinu 2006 þegar uppbygging laxeldisins var að komast á skrið. Það ár bjuggu um 4.100 manns í sveitarfélaginu. Núna, einum áratug síðar hefur íbúunum fjölgað um meira en 20 – 25% og eru að slá í fimm þúsund manns. Það ríkir bjartsýni.

Eftirfarandi grein eftir Einar K. Guðfinnsson formann LF birtist 15. desember sl í Fiskifréttum:

Froya er sjálfstætt sveitarfélag, vestasti hluti Syðri Þrændarlaga í Noregi ekki langt frá Þrándheimi; Niðarósi sem kemur mjög við sögu í fornsögunum. Ólíklegt er að margir Íslendingar þekki þar staðhætti. En örnefni og ýmislegt annað hljómar þó kunnuglega í eyrum Íslandsmanns sem þangað leggur leið sína. Nafnið Froya hefur skírskotun í norræna goðafræði. Froya er kvenmannsnafn; hið sama og Freyja, tvíburasystir Freys sem var frjósemisgoðið í norrænni goðafræði.
En hin norræna skírskotun er kannski ekki í dag það sem fyrst kemur upp í hugann, hvorki í Noregi eða Íslandi. Heldur miklu fremur hitt að þarna fer fram gríðarlega öflugt laxeldi sem hefur haft mikil og jákvæð áhrif á byggðina á eyjabyggðinni. Það blasti við mér eins og öðrum, þegar ég heimsótti Froya fyrir skemmstu.

Vörn snúið í sókn

Líkt og margar sjávarbyggðir háði Froya sína varnarbaráttu. En fyrir um áratug snerist dæmið við svo um munaði með uppbyggingu laxeldisins. Beinum störfum fjölgaði. Mikil fjárfesting átti sér stað með öllum þeim umsvifum sem því fylgja. Upp spruttu nýjar og áður óþekktar atvinnugreinar sem leiddu af uppbyggingu í eldinu. Ungt fólk tók að streyma til eyjarinnar. Fólkinu fjölgaði og sveitarfélagið varð æ eftirsóttara til búsetu.
Í meginbyggðinni í sveitarfélaginu er lítil táknmynd alls þessa sem er ákaflega grípandi. Sveitarstjórnin lét setja niður skífu sem sýndi íbúaþróunina frá árinu 2006 þegar uppbygging laxeldisins var að komast á skrið. Það ár bjuggu um 4.100 manns í sveitarfélaginu. Núna, einum áratug síðar hefur íbúunum fjölgað um meira en 20 – 25% og eru að slá í fimm þúsund manns. Það ríkir bjartsýni. Ný opinber þjónusta hefur sprottið upp til að sinna þörfum unga fólksins flust hefur til eyrjarinnar og annarra þeirra sem þar búa. Framhaldsskóli, menningarsetur, þróunarsetur, þekkingarklasi – og fyrir fáeinum vikum var tekin í notkun yfirbyggð knattspyrnuhöll í fullri stærð. Þessi uppbygging er í flestum tilvikum samstarfsverkefni sveitarfélagsins og laxeldisfyrirtækjanna.

Spáð áframhaldandi vexti í laxeldi í Noregi

Það ríkir bjartsýni í byggðinni. Nýverið er komin út í Noregi skýrsla sem unnin var af þverfaglegum hópi sem áætlar áframhaldandi vöxt í laxeldinu í fyrirsjánlegri framtíð. Er því spáð að magnið muni aukast og verðin hækka. Þetta er gagnstætt því sem reynt er skrökva að fólki í i umræðu gegn fiskeldinu hér á landi. Í Noregi ættu menn örugglega örðugt með að skilja orð eins og þau sem féllu af vörum ábyrgs aðila nýverið í útvarpinu að lax væri illa fallinn til eldis !! Reynslan sýnir nefnilega hið gagnstæða. Laxeldi í Noregi nemur um 1,4 milljónum tonna, hefur tvöfaldast á síðustu átta árum, fer vaxandi og spáð að svo verði áfram.

Hliðstæð dæmi blasa við á Íslandi

En dæmið frá Freyja gæti vel eignast hliðstæðu á Íslandi. Sú uppbygging laxeldis sem er hafin á Vestfjörðum og Austfjörðum fer fram í byggðum sem hafa átt undir högg að sækja. Reynslan frá litlu eyjabyggðinni í Syðri Þrændarlögum sýnir okkur hin jákvæðu byggðarlegu áhrif sem öflugt fiskeldi getur haft í för með sér. Við sjáum þegar áhrifin af uppbyggingunni á sunnanverðum Vestfjörðum, þar sem byggðin hefur áratugum saman verið í vörn sem nú hefur verið snúið í sókn. Hið sama mun gerast á Austfjörðum og á norðanverðum Vestfjörðum. Þeir sem reyna að bregða fæti fyrir nýja sókn þessara byggða eru að vinna óhæfuverk sem við látum ekki yfir okkur ganga.

Einar Kristinn Guðfinnsson, formaður stjórnar Landssambands fiskeldisstöðva.

Norðmenn stefna á 5 milljón tonna framleiðslu af eldislaxi árið 2050!

Í umræðunni um fiskeldið á Íslandi er oft horft til Noregs og er það vel.  Sumir hafa haldið því fram að ástæða þess að norsk fiskeldisfyrirtæki séu nú að fjárfesta í íslensku fiskeldi sé sú að þau hafi fullnýtt eldissvæðin í Noregi og leita því fanga hér.  Er því þá jafnframt slegið fram að umhverfisáhrif af eldinu þar séu það mikil að sjókvíaeldi í núverandi mynd muni hreinlega  leggjast af.  Ekki er það nú alveg sannleikanum samkvæmt, en skýrsla unnin af Hinu Konunglega Norska Vísindafélagi (DKNVS) og norsku Tækni Vísindaakademíunni (NTVA) árið 2012,  sýnir að norðmenn stefna á allt af 5 milljón tonna framleiðslu af laxi og silungi árið 2050.  Vissulega þurfa margir þættir tengdir sjókvíaeldi að vera í lagi eigi svo mikil framleiðsluauking að verða að veruleika og ýmsar áskoranir verða á þeirri vegferð.  En ljóst má þó vera að spár um endalok sjókvíaeldis í Noregi eru ekki á rökum reistar, þvert á móti verður áframhaldandi vöxtur þar eins og annarsstaðar enda mun fiskeldi allstaðar í heiminum verða í lykilhlutverki við þá prótínframleiðsluaukningu sem þarf að eiga sér stað til að mæta mannfjöldaaukningu næstu áratuga í heiminum.

Umrædd skýrsla er afar fróðleg en hana má nálgast hér.

Síða 36 af 41« Fyrsta...102030...3435363738...Síðasta »