Af fiskeldi og einhverju öðru

Af fiskeldi og einhverju öðru

 „Ég þekki það af eigin raun hvernig samfélög njóta góðs af fiskeldi. Ég er ekki hlutlægur þar sem ég starfa innan geirans og þekki hann vel, frá ígulkerjarækt, sjókvíaeldi og seiðaeldi. Ég sé það jákvæða sem fylgir fiskeldi; Þetta er ansi gott eitthvað annað.“ Þannig kemst Sigmar Arnarson, sem er stöðvarstjóri seiðaeldis í Noregi að orði í grein í Austurfrétt, 18. júlí sl. Hjálagt birtist greinin í heild sinni

Er fiskeldi eitthvað annað? Mér verður oft hugsað til þess þegar ég fylgist með uppbyggingu á fiskeldi á Íslandi. Fyrir ekki svo löngu síðan var talað um að styrkja þyrfti byggð á landsbyggðinni með atvinnusköpun og þá var stóriðja helst fyrir valinu.

En þegar leið og beið, þá var stóriðja ekki nægilega góð og hentaði ekki öllum landsvæðum. Þá átti að finna eitthvað annað, eitthvað sem myndi styrkja atvinnu á landsbyggðinni, ekki stóriðju, bara eitthvað annað. Sjálfur var ég hrifinn af einhverju öðru, vandamálið var bara að enginn gat sagt til um, hvorki ég né aðrir, hvað þetta annað var.

Sigmar Arnarson:“Fiskeldi er og verður umdeild atvinnugrein en þetta er eitthvað annað sem kemur mörgum byggðum til góða, sérstaklega þeim sem eru í námunda við eldissvæðin, hvort sem þau eru í sjó eða á landi. Virðiskeðjan er löng í fiskeldi, frá fóðurframleiðslu, seiðaræktun, eldi í sjó, afurðavinnslu og markaðssetningu. Það eru mörg handverk bakvið hvert framleitt kíló og það skilur eftir sig spor í samfélaginu.“

Lítið fer fyrir opinberum störfum á landsbyggðinni og sömuleiðis hefur dregið úr bakvinnslu ýmissa stórfyrirtækja. Hvað situr þá eftir? Ferðamennskan hefur vissulega hjálpað mikið til en hún er að nokkru leiti bundin við ákveðin svæði á landinu, jaðarsvæðin sitja samt sem áður jafn mikið eftir. Meira að segja sjávarútvegurinn getur brugðist byggðum landsins þrátt fyrir tilraunir með byggðakvóta og strandveiðar. Það þarf að hafa fleiri stoðir, eitthvað annað, eitthvað annað sem er ásættanlegt. En hvað er það? Hvað er ásættanlegt?

Fiskeldi er og verður umdeild atvinnugrein en þetta er eitthvað annað sem kemur mörgum byggðum til góða, sérstaklega þeim sem eru í námunda við eldissvæðin, hvort sem þau eru í sjó eða á landi. Virðiskeðjan er löng í fiskeldi, frá fóðurframleiðslu, seiðaræktun, eldi í sjó, afurðavinnslu og markaðssetningu. Það eru mörg handverk bakvið hvert framleitt kíló og það skilur eftir sig spor í samfélaginu.

Hvað varðar umhverfisáhrif, þá fellur frá úrgangur frá fiskirækt sem og annari dýrarækt. Því miður er hann ekki nýttur sem áburður beint, en hann getur virkað sem slíkur á nærliggjandi svæði á hafsbotninum. Áhrifin eru þar af leiðandi lítil og ekki þarf meira en nokkra mánuði til að hvíla svæði þangað til hægt sé að taka þau í notkun aftur.

Hvað varðar slysasleppingar, þá er næstum óhjákvæmilegt að þær gerist, því miður. Áhrif erfðarblöndunar á eldisfiski eru hins vegar mun minni en talað er um í fjölmiðlum.

Það eru fylgikvillar á fiskeldi eins og með alla aðra dýrarækt og framleiðslu, það þarf því að velja og hafna. Það eru kostir og það eru gallar. Engu að síður hef ég þá skoðun að fiskeldi hafi meira jákvætt fram að bera en neikvætt. Ég þekki það af eigin raun hvernig samfélög njóta góðs af fiskeldi. Ég er ekki hlutlægur þar sem ég starfa innan geirans og þekki hann vel, frá ígulkerjarækt, sjókvíaeldi og seiðaeldi. Ég sé það jákvæða sem fylgir fiskeldi; Þetta er ansi gott eitthvað annað.

„Íslensku fiskeldisfyrirtækin mjög móttækileg fyrir nýjungum“

„Íslensku fiskeldisfyrirtækin mjög móttækileg fyrir nýjungum“

Fyrirtækið Vaki er með búnað í örugglega 90% seiðastöðva laxeldis um allan heim, að sögn forstjórans Hermanns Kristjánssonar.Hann nefnir að íslensku laxeldisfyrirtækin hafi reynst Vaka afar vel og samstarfið við þau verið mikilvægt, en næstum allar vörur Vaka hafa verið þróaðar í samvinnu við íslenska jafnt sem erlenda fiskeldismenn. „Íslensku fiskeldisfyrirtækin hafa verið mjög móttækileg fyrir nýjungum en einnig leitað til okkar og greint frá sínum þörfum og beðið okkur að koma með hugmyndir, þannig að það samstarf hefur gengið glimrandi vel“.
Þetta kemur fram í Fréttablaðinu nú á dögunum. Hér á eftir fer fréttin og frásögnin í heild sinni.

Iðnvætt fiskeldi er sá markaður sem við vinnum á, höfum náð forystu þar og höldum henni með öflugri vinnu við þróun. Það er fyrst og fremst mannauðurinn sem skilaði okkur þessu forskoti og að við höldum því,“ segir Hermann Kristjánsson rafmagnsverkfræðingur, forstjóri hjá Vaka, en fyrirtækið hefur hannað og framleitt búnað til að telja, og mæla fisk í sjókvíum ásamt öðrum búnaði til fiskeldis. Hjá fyrirtækinu starfa sjötíu starfsmenn, þar af 32 á Íslandi, fimm í Noregi, þrír í Skotlandi og um tuttugu í Síle. Af starfsmönnum Vaka eru um 90% háskólamenntaðir í verkfræði, tæknifræði, tölvunarfræði, sjávarlíffræði og viðskiptafræði. Vaki hefur átt í góðu samstarfi við háskóla landsins og er alltaf með augun opin fyrir góðu fólki.

„Íslensku fiskeldisfyrirtækin hafa verið mjög móttækileg fyrir nýjungum en einnig leitað til okkar og greint frá sínum þörfum og beðið okkur að koma með hugmyndir, þannig að það samstarf hefur gengið glimrandi vel“.

Selja víða um heim

Hermann segir að Vaki hafi verið öflugur í nýsköpun í tæknibúnaði fyrir fiskeldi allt frá því fyrirtækið var stofnað árið 1986 og selji búnað fyrir u.þ.b. 1,6 milljarða 2018 til yfir sextíu landa en Noregur, Skotland, Síle, Kanada og Færeyjar séu stærstu markaðir. „Þá erum við með búnað í örugglega 90% seiðastöðva laxeldis um allan heim.“ Hann nefnir að íslensku laxeldisfyrirtækin hafi reynst Vaka afar vel og samstarfið við þau verið mikilvægt, en næstum allar vörur Vaka hafa verið þróaðar í samvinnu við íslenska jafnt sem erlenda fiskeldismenn. „Íslensku fiskeldisfyrirtækin hafa verið mjög móttækileg fyrir nýjungum en einnig leitað til okkar og greint frá sínum þörfum og beðið okkur að koma með hugmyndir, þannig að það samstarf hefur gengið glimrandi vel.“

Flestar af vörum Vaka hafa algjöra sérstöðu á markaði og má nefna sem dæmi um verkefni innan fyrirtækisins stærðarmælingu á eldisfiski með innrauðu ljósi, talningu á eldisrækju með línumyndavél, tölvusjón og myndgreiningu, vöktun á villtum fiski og tegundagreiningu þar sem stuðst er við gervigreind. Hermann segir jafnframt margt fram undan. „Við erum til dæmis að vinna með að telja lús á fiskum neðansjávar og telja og fylgjast með lús í laxeldi og hvernig hún þróast. Þá er hægt að grípa inn í á réttum tíma. Það eru heilmikil tækifæri sem felast í þróunarvinnu okkar, ekki síst við tegundagreiningu og að þekkja lýs og greina þær á fiskinum.“

Orðið stórt alþjóðlegt fyrirtæki

Miklu skipti Vaka þegar alþjóðlega fyrirtækið Pentair Aquatic Systems keypti öll hlutabréf í Vaka. Pentair ætlaði sér stóra hluti á fiskeldismarkaði og voru kaupin á Vaka ætluð til þess að tryggja framgang á þeim mörkuðum þar sem fyrirtækið hefur haft góða markaðsstöðu en rúmlega 95% af tekjum Vaka eru vegna útflutnings.

Þá eykst vöruúrval Vaka til muna með nýjum eigendum en til viðbótar við fiskiteljara, stærðarmæla, flokkara og fiskidælur býður fyrirtækið upp á Point4 súrefnissteina og eftirlitsbúnað margs konar, UV filtera, vatnsdælur af öllum stærðum, hreinsikerfi, loftun, ljós, ráðgjöf og hönnun á heildarlausnum í endurnýtingarkerfum í fiskeldi.

Vilja nýta lífvirk efni úr blóði laxfiska til manneldis

Vilja nýta lífvirk efni úr blóði laxfiska til manneldis

Blóð í laxfiskum er 7-10% af þyngd hvers fisks og áætla má að við laxfiskaeldi hér við land falli til hátt í 2 þúsund tonn af blóði á ári við blóðgun. Samkvæmt reglugerðum á að farga blóðinu með urðun en það hefur fram til þessa verið losað í sjóinn með ærnum tilkostnaði. Matís hefur nú í samstarfi við Arnarlax, Arctic Protein og Háskóla Íslands hafið rannsókn á því hvernig best er staðið að blæðingu laxfiska og því að skilja blóð frá vinnsluvatni með það að markmiði að nýta lífvirk efni í blóðinu til manneldis.

Þríþætt vandamál

Þetta kemur fram í viðtali í nyjasta tölublaði Fiskifrétta við Gunnar Þórðarson verkefnastjóra, sem rekur útibú MATÍS á Ísafirði. Hér á eftir fer viðtal og frásögn Fiskifrétta í heild sinni

Segja má að vandamálið sé þríþætt; kostnaður við förgun, neikvæð umhverfisáhrif og að verðmæti fari í súginn. Mikilvægt er að hægt sé að leysa umhverfisvandamál og skapa verðmæti um leið.

Þetta er vandamál fiskeldis um allan heim, en blóðvatn úr villtum fiski er losað aftur í sjóinn. En í eldi getur þessu fylgt sýkingarhætta og þannig valdið miklu tjóni fyrir eldisfyrirtækin og eins haft neikvæð umhverfisáhrif, sem og stuðlað að sjónmengun við sláturhús/-báta.

Með nýjum aðferðum við blæðingu ætti ennfremur að opnast tækifæri til að auka enn frekar gæði aðalafurðanna, þ.e.a.s. flakanna. Matís hefur um áraraðir stundað rannsóknir á blæðingu þorskfiska og þróað aðferðir til að tryggja sem besta blæðingu. Litið er á blóðleifar í flökum sem gæðavandamál, bæði veldur það þránun við geymslu og styttir geymsluþol afurðanna. Í verkefninu verður farið í að þróa bestun blæðingar með líkum hætti og gert hefur verið við villtan fisk.

Gunnar Þórðarson hjá MATÍS, en Matís hefur nú í samstarfi við Arnarlax, Arctic Protein og Háskóla Íslands hafið rannsókn á því hvernig best er staðið að blæðingu laxfiska og því að skilja blóð frá vinnsluvatni með það að markmiði að nýta lífvirk efni í blóðinu til manneldis

Þurrblæðing
Gunnar segir að tvær leiðir séu einkum til skoðunar. Sú fyrri er þurrblæðing sem felst í því að fiskurinn er látinn blæða án þess að vera í vatni. Talið er að 70% blæðing geti farið fram með þessari aðferð. Í framhaldi af þurrblæðingunni er fiskurinn settur í vatnsblæðingu og látinn klára sig þar.

„Við þurfum líka að negla það niður hvaða hlutfall fisks og vatns gefur bestu blæðinguna og hversu oft þarf að skipta um vatn. Þarf að vera sírennsli eða hvenær er best að skipta um vatn? Einn mikilvægasti þáttur verkefnisins verður þó að þróa búnað til að hreinsa blæðingar- og vinnsluvatn þannig að engin lífræn losun sé út í náttúruna, og á sama tíma verða til tækifæri til nýsköpunar í framleiðslu og verðmætasköpun,“ segir Gunnar.

Samstarf við fiskeldið
Umhverfissjóður sjókvíaeldis veitir fjármuni til rannsóknarinnar og verður verkefnið unnið í nánu samstarfi við Arnarlax á Bíldudal, enda leggja þeir mikla áherslu á umhverfisvæna framleiðslu. Einnig kemur Arctic Protein í Borgarnesi að verkefninu en Arctic Protein sérhæfir sig í framleiðslu á fóðri fyrir gæludýr. Vörurnar eru alfarið unnar úr slógi og afskurðum af íslenskum laxfiskum.

Í verkefninu verður blóðið efnagreint og skimað fyrir verðmætum eiginleikum þess. Þetta verður grunnur fyrir frekari rannsóknir og hugsanlega vöruþróun á verðmætum afurðum úr blóðinu. Gunnar segir að horft sé til þess að nýta blóðið til framleiðslu á vörum til manneldis. Mikill markaður er omega fitusýrur og eins fyrir ensím í blóði takist að einangra þau. Þar gætu kaupendur verið snyrtivöru- og lyfjaframleiðendur og framleiðendur hollustufæðu. Járn er bundin við blóðrauðann og hægt er að einangra það og framleiða. Gunnar segir vinnslu af þessu tagi og vöruþróun vera óplægðan akur.

Umfang fiskeldis í Noregi er mikið á heimsvísu og þar er allt blóð og blóðvatn urðað í jörðu. Þetta er stórt vandamál þar í landi því kostnaðurinn við urðina er mikill. Norðmenn eru því með svipaðar rannsóknir í gangi. Gunnar kveðst eiga von á því að frekari frétta af verkefninu megi vænta á vormánuðum 2019.

Burðarþol Önundarfjarðar 2.500 tonn

Burðarþol Önundarfjarðar 2.500 tonn

Hafrannsóknastofnun telur að hægt sé að leyfa allt að 2.500 tonna fiskeldi í Önundarfirði. Þetta er niðurstaðan af burðarþolsmati stofnunarinnar. Í þessu mati er gert ráð fyrir að heildarlífmassi í firðinum verði aldrei meiri en 2.500 tonn og að vöktun á áhrifum eldisins fari fram.
Hvað er burðarþol?
Með breyttum lögum um fiskeldi frá árinu 2014 er mat á burðarþoli svæða skilgreint sem mat á þoli fjarða eða afmarkaðra hafsvæða til að taka á móti auknu lífrænu álagi án þess að það hafi óæskileg áhrif á lífríkið þannig að viðkomandi vatnshlot uppfylli umhverfismarkmið sem sett eru samkvæmt lögum nr. 36/2011 um stjórn vatnamála. Hluti burðarþolsmats er að meta óæskileg staðbundin áhrif af eldisstarfsemi.
Fjörðurinn er fremur grunnur
Í burðarþolsmatinu varðandi Önundarfjörð kemur fram að fjörðurinn er fremur grunnur og meðaldýpið um 18 metrar. Mesta dýpi er 32 metrar í mynni fjarðarins. Í skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar um Önundarfjörð segir ma: „Niðurstöður straummælinga sýna tiltölulega veikan meðalstraum (1. og 3. mynd) vegna mikils breytileika í straumstefnu á straumsjár mælistöðvum og frekar óreglulega hringrás í firðinum. Ljóst er að vindur hefur mikil áhrif á strauma fjarðarins vegna þess hve grunnur hann er og fylgir útflæði sunnanvert oft sterkum norðaustan vindáttum (4. og 5. mynd). Miðað við meðaltal af straumi vatnssúlunnar má ætla að endurnýjunartími fjarðarins sé um 10 til 11 sólarhringar.“
Byggt á varúðarnálgun
Vegna aðstæðna í firðinum, gefur varúðarnálgun ástæðu til þess að mæla með því að hámarks lífmassi verði ekki meiri en 2.500 tonn í Önundarfirði, segir í áliti Hafrannsóknastofnunarinnar.

Sjá nánar á heimasíðu Hafrannsóknastofnunarinnar: https://www.hafogvatn.is/is/midlun/frettir-og-tilkynningar/mat-a-burdartholi-onundarfjardar-mtt-sjokviaeldis

17,5 milljarðar máltíða árlega úr laxeldi í heiminum

17,5 milljarðar máltíða árlega úr laxeldi í heiminum

Laxeldisframleiðslan í heiminum er nú um 2,5 milljónir tonna sem svarar til 17,5 milljarða máltíða. Laxeldið skapar um 132 til 133 þúsund bein störf í sjávarbyggðum. Er þetta aukning um 3 milljarða máltíða og 12 þúsund starfa á þremur árum. Velta laxeldisfyrirtækja i heiminum er um 15,4 milljarðar bandaríkjadala, eða um 1.600 milljarðar króna og hefur aukist um 500 milljarða króna á þremur árum. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu Alþjóðasamtaka fiskeldisstöðva, ISFA.
Skilur eftir sig lágmarks kolefnisfótspor
„Það er hafið yfir allan vafa að laxeldisframleiðslan verður æ mikilvægari“, segir Trond Davidsen frá Noregi, sem er formaður samtakanna. Vekur hann athygli á að þessi aukning eigi sér stað á sama tíma og bent er á að úr sjónum verðum við að sækja mikilvægan hlut fæðuframleiðsliunnar í heiminum. „Framleiðsla á laxi skilur eftir sig lágmarks kolefnisfótspor“, segir hann enn fremur.
„Hvort sem þú borðar sushi, grillaðan lax eða reyktan…“
Í skýrslunni kemur fram að við nýtum lítinn hluta hafsins ( 0.00008%) hafsins til þess að framleiða þessar 17,5 milljarða máltíðir. Auk þeirra 132 þúsund beinu starfa hafi orðið til mikill fjöldi óbeinna atvinnutækifæra.
„Hvort sem þú borðar sushi, grillaðan lax eða reyktan, þá er líklegt að hann hafi verið alin á vegum aðildarfyrirtækja ISFA, segir Trond Davidsen.
500 milljarða verðmætisaukning á þremur árum
Skýrsla ISFA er sú þriðja í röðinni á jafn mörgum árum. Í fyrstu skýrslunni sem út kom árið 2015 kom fram að heimsframleiðslan á laxi svaraði til 14,8 milljarða máltíða að verðmæti 10 milljarða bandaríkjadala, sem eru rúmlega eitt þúsund milljarðar króna. Aukningin á þessum þremur árum er því nálægt 50 prósentum, eða um 500 milljarðar króna.

„Náttúran sér um sig“

„Náttúran sér um sig“

Jón Örn Pálsson: „Norskur villtur lax hefur veiðst hér við land á makrílveiðum inni í fjörðum og flóum. Það er alveg klárt að hann hafi leitað í íslenskar ár til að hrygna. En erfðaefni frá þeim stofni hefur ekki skaðað íslenska laxinn. Þannig að náttúran sér um sig,“

„Þó Norðmenn séu að ala 1,3 milljónir eldislaxa á ári, þá er villti laxastofninn þeirra sá sterkasti í Evrópu. Auðvitað hafa menn áhyggjur af erfðablöndun og áhrifum þess en sem betur fer höfum við lært af mistökum annarra og við höfum tekið upp til dæmis að vakta árnar með því að skoða erfðaefni villta laxins. En það er staðreynd að það tekur áratugi fyrir erfðabreytingu að skaða stofna og það hefur sýnt sig að þessi erfðabreyting gengur til baka.“
Þetta kemur fram í máli Jóns Arnar Pálssonar, ráðgjafa hjá fiskeldisfyrirtækinu Akvafuture í viðtali við Fréttablaðið, frettabladid.is í dag. Jón hefur langa reynslu af fiskeldi og er sjávarútvegsfræðingur að mennt.
Jón Örn segir að ekki hafi mælst marktæk neikvæð áhrif af erfðablöndun eldislaxa við villta laxa hingað til.
Höfum lært af mistökum annarra
Jón Örn segir að Norðmenn hafi stundað mælingar frá áttunda áratugi síðustu aldar og hafi yfir fjörutíu ára reynslu af því að eldislax sleppur úr fiskeldi.
„Það hafa fundist áhrif á erfðamengi fiskanna en þau hafa ekki haft þau áhrif að villti laxastofninn hnigni. Það má nefna að það hafa villtir laxastofnar í nokkrum ám í Noregi þurrkast alveg út vegna sníkjudýra og út af súru regni en eldisstofnar hafa sest þar að síðar meir og þeir stofnar una sér vel í þeim ám í dag,“ segir Jón Örn.
Jón Örn segir að menn hafi lært af mistökum annarra í þessum geira, þvert á það sem hafi komið fram í umræðunni.
„Þó Norðmenn séu að ala 1,3 milljónir eldislaxa á ári, þá er villti laxastofninn þeirra sá sterkasti í Evrópu. Auðvitað hafa menn áhyggjur af erfðablöndun og áhrifum þess en sem betur fer höfum við lært af mistökum annarra og við höfum tekið upp til dæmis að vakta árnar með því að skoða erfðaefni villta laxins. En það er staðreynd að það tekur áratugi fyrir erfðabreytingu að skaða stofna og það hefur sýnt sig að þessi erfðabreyting gengur til baka.“
Dæmið af hafbeitarlaxinum
Gott dæmi um þetta sé hafbeitarlaxinn sem sleppt hafi verið víða hér við land á sínum tíma.
„Sá lax er grimmari við að fjölga sér og sækja upp í árnar heldur en eldislax. En það sýnir sig hversu erfitt það er fyrir nýtt erfðaefni að ná fótfestu, að hann náði ekki fótfestu hér við land. Umhverfi á Íslandi er harðbýlt fyrir laxinn, miklar sveiflur og langir vetur og eldislaxinn á erfitt uppdráttar að lifa af í ánum í þrjú til fjögur ár áður en hann fer til sjávar. Það er vert að það komi fram að norskur villtur lax hefur veiðst hér við land á makrílveiðum inni í fjörðum og flóum. Það er alveg klárt að hann hafi leitað í íslenskar ár til að hrygna. En erfðaefni frá þeim stofni hefur ekki skaðað íslenska laxinn. Þannig að náttúran sér um sig,“ segir Jón Örn að lokum.

Síða 1 af 3612345...102030...Síðasta »